Rósamolar

Elstu minjar um rósir er að finna í 25 milljón ára gömlum steingervingi
sem fannst í Sýrlandi árið 1950. Í Kína hefur rósarækt verið stunduð um aldir og til eru 5.000 ára gamlar rósaskrár.

Frá Kína bárust rósir til Mesópótamíu rúmum 2.000 árum fyrir Krist. Þaðan bárust þær til Grikklands og Hómer nefnir rósir í Illionskviðu. Márar og Arabar höfðu mikið dálæti á rósum.

Rósir bárust til Rómar frá Egyptalandi og Rómverjar stráðu rósablöðum yfir götur við hátíðleg tækifæri. Einnig var til siðs að strá rósablöðum yfir gesti á heimilum. Helio Gabal keisari gekk svo langt að hann kæfði gesti sína í rósablöðum. Páfa nokkrum þótti að lokum nóg um dálæti Rómverja á rósum svo hann kvað upp þann dóm að þær væru upprunnar frá djöflinum og bannaði þær.

Antikrósir eru kynbættar villirósir sem menn ýmist kynbættu eða frjóvguðust í náttúrunni. Til eru sögur um og teikningar af fjölda antikrósa sem sumar eru horfnar með öllu. Miðað er við að síðasta antikrósin hafi verið kynbætt 1878. Í blóma eru þær alþaktar blómum og ilma mikið en blómin standa stutt.

Nútímarósir eru kynbættar eftir 1900. Þær eru yfirleitt viðkvæmari en
antikrósirnar og lifa ekki nema í fáein ár. Nútímarósir blómstra síðsumars og bera færri blóm en antikrósir og ilma síður.

Indverska prinsessan Núrmaha var í miklu uppáhaldi hjá stórmógúlnum Jan Hagir á Indlandi. Mógúllinn elskaði prinsessuna svo heitt að hann lét útbúa tjörn með ilmandi rósagerði allt í kring. Dag einn var prinsessan á litlum báti á vatninu þegar að henni barst sterkur rósailmur. Á vatninu var olíubrák og dýfði prinsessan fingri í hana og fann rósailm af henni. Þannig varð til rósaolía.

Allir þekkja söguna af Þyrnirós sem svaf í 100 ár en á meðan óx rósaþyrni kringum höllina. Vonbiðlar reyndu að höggva sér leið í gegnum rósagerðið en það leið heil öld þar til prinsinum hugprúða tókst að vekja prinsessuna af svefni sínum með kossi.

Til er saga af syni Karls mikla, Lúðvík þeim fróma frá Hildisheim í Þýskalandi, sem krýndur var til keisara um 800. Lúðvík var eitt sinn á villisvínaveiðum í skógi nálægt Hildisheim og svaf í skóginum. Þegar hann lagði sig hengdi hann gullkeðju með krossi á runna og bað Drottin um vernd yfir nóttina. Um morguninn vaknaði hann og sá að runninn hafði breyst í blómstrandi rósagerði.
Rósin sem verndaði Lúðvík hinn fróma er kölluð Rosa Hildisheim.

Jósefína Bonaparte, keisaraynja í Frakklandi, var brautryðjandi í rósarækt. Hún átti stóran rósagarð við Malmaison-höll nærri París. Keisaraynjan lét ekkert hindra sig í að nálgast nýjar rósir og átti gríðarlegt safn. Frakkar og Englendingar áttu í ófriði á þessum tíma en svo mikil virðing var borin fyrir rósagarði Jósefínu að einn af garðyrkjumönnum hennar, enskur maður að nafni Kennedy, fékk undanþágu til að ferðast óáreittur á milli Frakklands og Englands
með rósir til Jósefínu.

Samkvæmt alþjóðlegum stöðlum er rósum skipt í þrjá meginflokka með fjölda undirflokka. Nöfn meginflokkanna segja ágætlega til um hvers konar rósir tilheyra þeim. Þeir eru villirósir, antikrósir eða gamlar garðarósir, og
nútímarósir.

- Vilmundur Hansen